विकास पोख्रेल , तौलिहवा
कपिलवस्तु जिल्लाको यशोधरा गाउँपालिकामा रहेको परसोहिया स्वास्थ्य चौकीले स्थानीय जनताको स्वास्थ्य सेवामा महत्वपूर्ण योगदान दिइरहेको छ। यो स्वास्थ्य चौकी वडा नम्बर ४ मा अवस्थित छ र यसले आधारभूत स्वास्थ्य सेवाहरू प्रदान गर्दै ग्रामीण क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई सहयोग पुर्याउँदै आएको छ। यशोधरा गाउँपालिकाको स्वास्थ्य सेवा ऐन, २०८० अनुसार, स्वास्थ्य संस्थाहरूले निःशुल्क आधारभूत सेवाहरू उपलब्ध गराउनुपर्ने व्यवस्था छ। यस ऐनले स्वास्थ्य सेवालाई प्रवद्र्धनात्मक, प्रतिकारात्मक, उपचारात्मक, निदानात्मक र पुनर्स्थापनात्मक रूपमा परिभाषित गरेको छ, जसमा बाहिरी बिरामी सेवा (ओपीडी), मातृ तथा शिशु स्वास्थ्य, परिवार नियोजन, संक्रामक रोग नियन्त्रण, असंक्रामक रोगहरूको उपचार, मानसिक स्वास्थ्य, ज्येष्ठ नागरिक सेवा, आपतकालीन सेवा र आयुर्वेदिक सेवाहरू समावेश छन्। परसोहिया स्वास्थ्य चौकीले यी सेवाहरू मार्फत स्थानीय जनतालाई सेवा दिइरहेको छ . जसको डाटा स्रोत यशोधरा गाउँपालिकाको आधिकारिक वेबसाइट मा छ।
यशोधरा गाउँपालिकामा स्वास्थ्य सेवाको विस्तारमा स्वास्थ्य चौकीहरूको भूमिका महत्वपूर्ण छ। गाउँपालिकामा बसन्तपुर, गौरी, परसोहिया, रंगपुर, सिहोखोर, सोमडिहा र तितिरखी स्वास्थ्य चौकीहरू रहेका छन्।
यी स्वास्थ्य चौकीहरूले वार्षिक हजारौं बिरामीहरूलाई सेवा प्रदान गर्दै आएका छन्। गाउँपालिकाको कुल जनसंख्या ४५,७७१ रहेको छ, जसमा प्रजनन उमेरका महिलाहरू १२,३५८ र अपेक्षित गर्भवती महिलाहरू १,१९१ छन्।
परसोहिया स्वास्थ्य चौकी पनि यसै अन्तर्गत पर्दछ, जसले स्थानीय आवश्यकता अनुसार सेवाहरू विस्तार गरेको छ। परसोहिया स्वास्थ्य चौकीमा कार्यरत स्टाफ नर्स शान्ता अधिकारीले स्वास्थ्य सेवाको विस्तारमा उल्लेखनीय योगदान दिएकी छिन्। नर्सिङमा विशेषज्ञता हासिल गरेकी शान्ता सिस्टरले मातृ तथा शिशु स्वास्थ्यमा विशेष ध्यान दिँदै आएकी छिन्। उनले गर्भवती महिलाहरूको नियमित जाँच, प्रसुति सेवा, परिवार नियोजन सल्लाह र बालबालिकाको पोषण कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएकी छिन्। यसका साथै, कुष्ठरोग जस्ता संक्रामक रोगहरूको रोकथाममा पनि उनको सक्रियता रहेको छ, जसमा बिरामीहरूको काउन्सेलिङ र औषधि अनुगमन समावेश छ। स्थानीय बासिन्दाहरूका अनुसार, शान्ता सिस्टरको समर्पणले स्वास्थ्य चौकीको सेवालाई थप प्रभावकारी बनाएको छ। उनले स्वास्थ्य शिविरहरू आयोजना गरी ज्येष्ठ नागरिक र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई सेवा प्रदान गर्दै आएकी छिन्। गाउँपालिकाको स्वास्थ्य शाखासँग समन्वय गर्दै उनले स्वास्थ्यकर्मीहरूको क्षमता विकासमा पनि योगदान दिएकी छिन्। शान्ता सिस्टरको योगदानबाट प्रेरित भएर स्वास्थ्य चौकीले विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेको छ। मातृ स्वास्थ्य सेवामा परसोहिया स्वास्थ्य चौकीको प्रदर्शन उल्लेखनीय छ। गाउँपालिकाको प्रगति प्रतिवेदन अनुसार, अपेक्षित गर्भवती महिलाहरूको संख्या १,०१५ रहेकोमा संस्थागत प्रसुति १८७ भएको छ भने घर प्रसुति मात्र २३ भएको छ। गर्भवती महिलाहरूको ४ पटक जाँच (एएनसी) कभरेज उच्च छ, जसमा शान्ता सिस्टरको नियमित जाँच र सल्लाहले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। परिवार नियोजन सेवामा पनि प्रगति भएको छ, जसमा गर्भनिरोधक साधनहरूको वितरण र सल्लाह प्रदान गरिन्छ। इम्प्लान्ट सेवा साइट संख्या ६ र आईयूसीडी सेवा साइट संख्या १ रहेको छ, साथै ५ वटा परिवार नियोजन सेवाहरू उपलब्ध छन्।
बालबालिकाको पोषण कार्यक्रम अन्तर्गत, ४४ जना कुपोषित बालबालिकाहरू (एसएएम र एमएएम) पहिचान गरिएका छन्, जसमा शान्ता सिस्टरले पोषण शिक्षा र अनुगमन मार्फत योगदान दिएकी छिन्। किशोरकिशोरीहरूका लागि आयरन फोलिक एसिड ट्याब्लेट वितरण कार्यक्रममा २१० जना किशोरीहरूलाई सेवा दिइएको छ। संक्रामक रोग नियन्त्रणमा शान्ता सिस्टरको भूमिका अझ बढी महत्वपूर्ण छ। कुष्ठरोग (लेप्रोसी) को रोकथाममा उनले बिरामीहरूको काउन्सेलिङ र औषधि अनुगमन गर्दै आएकी छिन्। प्रगति प्रतिवेदन अनुसार, गाउँपालिकामा कुष्ठरोगका नयाँ केसहरू १५ रहेका छन्, जसमा परसोहिया स्वास्थ्य चौकीमा १ केस पहिचान भएको छ। मलेरिया स्क्रिनिङमा ६२ एसीडी र १६ पीसीडी ब्लड स्लाइड संकलन गरिएको छ। क्षयरोग (टीबी) नियन्त्रणमा केस नोटिफिकेसन दर १००%–२२८.९% रहेको छ। शान्ता सिस्टरले यी रोगहरूका बिरामीहरूलाई काउन्सेलिङ गर्दै उपचारमा निरन्तरता सुनिश्चित गरेकी छिन्। यसबाहेक, स्वास्थ्य चौकीले शौचालय सुविधा, विद्युत सुविधा र एम्बुलेन्स सेवा भएको स्वास्थ्य संस्थाको रूपमा विकास भएको छ। शान्ता सिस्टरले स्वास्थ्य शिविरहरू मार्फत ज्येष्ठ नागरिक र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई सेवा प्रदान गर्दै आएकी छिन्। गाउँपालिकामा ८० वर्षभन्दा माथिका ज्येष्ठ नागरिकहरूका लागि ५४९ उपचार सेवा प्रदान गरिएको छ, जसमा उच्च रक्तचाप, मधुमेह, दम जस्ता रोगहरूको उपचार समावेश छ।
अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि क्यान्सर उपचारमा १० जना रिफर गरिएको छ भने २ जनाको अपरेसन गरिएको छ। शान्ता सिस्टरको पहलमा यी सेवाहरू प्रभावकारी बनेका छन्। मानसिक स्वास्थ्य सेवामा पनि विशेषज्ञ शिविरहरू सञ्चालन हुन्छन्। खोप कार्यक्रममा परसोहिया स्वास्थ्य चौकीको प्रदर्शन राम्रो छ। प्रगति प्रतिवेदन अनुसार, पेन्टा १ कभरेज बढेको छ भने ड्रपआउट दर घटेको छ। ग्राफमा सोमडिह स्वास्थ्य चौकीमा कम ड्रपआउट र रंगपुरमा बढी ड्रपआउट देखाइएको छ, तर परसोहियाले पनि सुधार गरेको छ। पूर्ण खोप घोषणा गरिएका वडाहरूमा यो सफलता हासिल भएको छ। तथापि, खोपको व्यर्थ दर उच्च छ, जस्तै एमआर ४९.२%, बीसीजी ८४.३%। परसोहियामा एमआर ५३% र बीसीजी ८५.८% व्यर्थ दर छ, जसलाई कम गर्न शान्ता सिस्टर जस्ता स्वास्थ्यकर्मीहरूको प्रयास आवश्यक छ। गाउँपालिकाको स्वास्थ्य शाखासँग समन्वय गर्दै शान्ता सिस्टरले स्वास्थ्यकर्मीहरूको क्षमता विकासमा योगदान दिएकी छिन्। २४ जना स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई स्टोर व्यवस्थापन तालिम दिइएको छ। यसले स्वास्थ्य चौकीको समग्र क्षमता बढाएको छ।
स्वास्थ्य ऐन अनुसार, पूर्वाधार विकास र कर्मचारी व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने छ। चुनौतीहरूमा स्टाफ अभाव, बजेट व्ययमा सुधार र व्यर्थ दर घटाउने रहेका छन्। समग्रमा, शान्ता सिस्टरको समर्पणले परसोहिया स्वास्थ्य चौकीलाई ग्रामीण स्वास्थ्यको आदर्श केन्द्र बनाएको छ। यशोधरा गाउँपालिकाले स्वास्थ्य सेवालाई मजबुत बनाउने योजना बनाएको छ, जसमा स्वास्थ्य निर्देशक समिति र अनुगमन समितिले भूमिका खेल्छन्। डाटा स्रोतः धधध.थबकयमजबचबmगल.नयख.लउ बाट प्राप्त प्रतिवेदनहरू। शान्ता सिस्टर जस्ता स्वास्थ्यकर्मीहरूको प्रयासले नेपालको ग्रामीण स्वास्थ्यमा नयाँ उचाइ हासिल हुने अपेक्षा छ।