विकास पोख्रेल , तौलिहवा
असामयिक वर्षा र चक्रवात मोन्थाको प्रभावले कपिलवस्तु जिल्लामा धानबालीमा व्यापक क्षति भएको छ। किसानहरूले आफ्नो मेहनतको फसल गुमाउँदा निराशा व्यक्त गरेका छन् भने सरकारी सहयोगको अपेक्षा नभएको भन्दै क्षतिको रिपोर्टसमेत नगरेको स्थिति छ।
कपिलवस्तु जिल्लामा यस वर्ष ६५,५४१ हेक्टर क्षेत्रफलमा धानखेती गरिएको थियो। कृषि ज्ञान केन्द्र कपिलवस्तुका नायब प्राविधिक सहायक श्री गोपाल रोकाका अनुसार, चक्रवात मोन्थाको प्रभावले भएको असामयिक वर्षाका कारण ०.२२ प्रतिशत अर्थात् अनुमानित १४४ हेक्टर क्षेत्रफलमा धानबाली पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ।
“यो क्षति अप्रत्याशित वर्षा र चक्रवातको प्रभावबाट भएको हो,” रोका भन्छन्। “जिल्लाका विभिन्न भागमा पानी जमेर फसल डुबानमा परेको छ, जसले उत्पादनमा ठूलो असर पारेको छ।” उनले थपे कि यो स्थितिले किसानहरूको आर्थिक अवस्था झन् खराब बनाएको छ र तत्काल राहतको आवश्यकता रहेको छ।
कपिलवस्तुको तौलिहवा क्षेत्रका कुशल किसान श्री भगवती प्रसाद अहिर, जसलाई राका यादव भनेर पनि चिनिन्छ, यो क्षतिको प्रत्यक्ष साक्षी हुनुहुन्छ। उहाँले प्रसिद्ध जातको धान ८० कठ्ठा (४ बिघा पक्की) क्षेत्रफलमा खेती गर्नुभएको थियो, तर असामयिक वर्षाका कारण १ बिघा पक्की क्षेत्रफलमा पूर्ण क्षति भएको बताउनुहुन्छ।
“मेरो मेहनत र लगानी सबै पानीमा गएको छ,” यादवले दुःख व्यक्त गर्दै भन्नुभयो। “सरकारबाट क्षतिपूर्तिको कुनै अपेक्षा छैन, त्यसैले मैले क्षतिको रिपोर्ट नै सम्बन्धित विभागमा गरेको छैन।” उहाँका अनुसार, यस्ता घटनामा सरकारी सहयोग नहुने विगतका अनुभवले किसानहरू थप हतोत्साहित भएका छन्।
चक्रवात मोन्थाको प्रभावले नेपालका विभिन्न भागमा असामयिक वर्षा भएको , जसले कपिलवस्तु जिल्लालाई बढी प्रभावित बनाएको छ। कृषि विज्ञहरूका अनुसार, यो मौसमले धानको उत्पादनमा २० प्रतिशतसम्म कमी आउन सक्छ, जसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई असर पार्नेछ। किसानहरूले वैकल्पिक उपायहरू जस्तै बीमा र राहत कार्यक्रमको माग गरेका छन्, तर सरकारी स्तरबाट तत्काल प्रतिक्रिया नदेखिएको गुनासो छ।
यो घटनाले जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई पनि उजागर गरेको छ। कपिलवस्तु जस्ता कृषिप्रधान जिल्लामा यस्ता असामयिक मौसमी घटनाहरू बढ्दै गएका छन्, जसले किसानहरूको जीविकोपार्जनलाई चुनौती दिइरहेको छ। स्थानीय प्रशासनले क्षतिको मूल्यांकन गरिरहेको बताए पनि, किसानहरूले तत्काल सहयोगको अपेक्षा गरेका छन्।
