मोहन बेल्वासे/कपिलवस्तु
सहकारी क्षेत्रप्रति पछिल्लो समय विभिन्न नकारात्मक टिप्पणी र बहस भइरहेका बेला कपिलवस्तुको बाणगंगा नगरपालिका–६ लक्ष्मणघाटस्थित कृषि तथा पशु बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था भने किसानको भरोसाको केन्द्रका रूपमा स्थापित भएको छ। कृषि र पशुपालनमा आबद्ध किसानलाई संगठित गर्दै उत्पादन, बचत, ऋण, बजारीकरण तथा उद्यम विकासमा निरन्तर साथ दिँदै आएको यो सहकारी ग्रामीण अर्थतन्त्रको सशक्त आधार बनेको छ।
सानो–सानो बचतलाई उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिचालन गर्दै किसानलाई आवश्यक परेको बेला सहज ऋण उपलब्ध गराउने, कृषि तथा पशुजन्य उत्पादनको संकलन र बजारीकरण गर्ने तथा विभिन्न उद्यमशील कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने कार्यले सहकारीले स्थानीय किसानको आर्थिक अवस्था सुधार्न उल्लेखनीय योगदान पुर्याएको छ।
सहकारीका अध्यक्ष चन्द्रमणि क्षेत्रीका अनुसार संस्थाले बचत तथा ऋण लगानीसँगै दूध संकलन तथा बिक्री, पशु दाना बिक्री, अनुदान कार्यक्रम, मासिक बाल ऐच्छिक बचत, गाई पकेट कार्यक्रम, बाली विकास तथा अन्य किसानमैत्री कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। यस्ता कार्यक्रमले कृषकको उत्पादन वृद्धि मात्र होइन, आयआर्जनमा समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको उनको भनाइ छ।
सहकारीका उपाध्यक्ष रामचन्द्र मरासिनीले सहकारीको मूल उद्देश्य किसानलाई व्यावसायिक कृषि तथा पशुपालनतर्फ उन्मुख गराई उत्पादन बढाउने र सदस्यको आर्थिक अवस्था सुदृढ बनाउनु रहेको बताए। उनका अनुसार ग्रामीण क्षेत्रका किसानलाई आत्मनिर्भर बनाउन आधुनिक कृषि प्रविधि, पशुपालन तथा उद्यम विकाससम्बन्धी विभिन्न तालिमसमेत नियमित रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको बताए ।
मरासिनीका अनुसार सहकारीले कृषककै स्वामित्वमा पशुपन्छीका लागि प्लेट दाना उद्योग सञ्चालन गर्ने सबै प्रक्रिया पूरा गरिसकेको भए पनि आर्थिक स्रोत अभावका कारण उद्योग सञ्चालनमा आउन नसकेको दुखेसो व्यक्त गरे। आवश्यक लगानी जुट्न सकेमा यसले स्थानीय किसानलाई अझ बढी प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
देशभर केही सहकारीमा देखिएका समस्या र आर्थिक मन्दीका कारण वित्तीय क्षेत्रमा चुनौती देखिए पनि यस सहकारीले भने सदस्यको विश्वास कायम राख्दै नियमित सेवा प्रवाह गरिरहेको छ। सहकारीप्रतिको पारदर्शिता, सदस्यमुखी कार्यक्रम र उत्पादनमा आधारित लगानीका कारण संस्थाले ग्रामीण क्षेत्रमा सकारात्मक उदाहरण प्रस्तुत गरेको स्थानीयहरूको भनाइ छ।
नेपाल सरकारको तीन खम्बे अर्थनीतिमध्ये सहकारी एक महत्वपूर्ण आधार मानिन्छ। यही अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्दै कृषि तथा पशु बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाले तरकारी खेती, दुग्ध उत्पादन, गाईपालन, कुखुरापालन तथा साना उद्यममा आबद्ध किसानलाई आवश्यक आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोग गर्दै आएको छ। विशेषगरी गृहिणी महिलालाई बचत, साना लगानी र आयआर्जनका कार्यक्रममा जोडेर आर्थिक रूपमा सबल बनाउने अभियान पनि प्रभावकारी रूपमा अघि बढाइएको छ।
कृषकको उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने, स्वरोजगार सिर्जना गर्ने र ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने सहकारीको यो अभ्यासले सहकारीप्रति बढ्दै गएको अविश्वासका बीच पनि राम्रो काम गर्ने संस्थाहरू अझै किसानका सच्चा सारथी बन्न सक्ने सन्देश दिएको छ।
