बुटवल, असोज २६ ।
समान्तय एलिट बर्ग खेल्ने मानिने लन टेनिस एक दशकदेखी खेल्न थालिएको छ । फुटवल, क्रिकेट , भविलब आदि खेल बुटवलबासीहरु लामो समम्वन्ध छ । तर लन टेनिस बुटवलमा एक अघि मात्र भित्रीएको हो । त्यहा अधि बुटवलमा लन टेनिस कस्तो खेल हो ? कसरी खेलिन्छ भन्ने धेरैलाई थाहा थिएन ।
बुटवलमै नेपाली सेनाको ब्यारेकभित्र भने यो खेल पहिल्यैदेखि खेलिन्थ्यो तर आम खेलप्रेमीलाई थाहा हुने कुरा भएन । लन टेनिस खेलप्रति रुचि भएका बुटवल कालिकानगरका अशोक गुरुङको नेपाली सेनाका अधिकारीसंग सम्पर्क थियो । त्यसै कारण उनी २०६३ सालतिर सेनाको ब्यारेकभित्रको कोर्टमा लन टेनिस सिक्न/खेल्न पुगे । उनी त्यहां करिब ५ वर्ष खेले । त्यसबीचमा उनी सशष्त्र प्रहरीले काठमाडौंमा आयोजना गरेको प्रतियोगितामा सहभागी पनि भए । यसले उनमा यो खेलप्रति अझै रुचि जगाउंदै गयो । यसैक्रममा पोखराका विनोद कायस्थसंग लन टेनिस खेलबारे कुराकानी भयो ।
उनकै प्रेरणाबाट अशोकले २०६८ सालमा रुपन्देहीमा पनि लन टेनिस खेल प्रवद्र्धन गर्ने र खेलाडी उत्पादन गर्ने सोंचका साथ आफ्नै निजी जग्गामा लन टेनिस कोर्ट बनाउने निधो गरे । र कालिकानगरस्थित घरको आंगन छेउमा रहेको ५ कठ्ठा जग्गामा करिब सात लाख रुपैयां खर्च गरेर कोर्ट बनाए । लन टेनिस खेलको विकास र प्रवद्र्धनका लागि आफ्नै जग्गामा खेल मैदान बनाउने काममा श्रीमती रितु गुरुङको साथ र सहयोग अवीस्मरणीय रहेको अशोक बताउंछन् । खेल्न सिकेपनि कोर्टमा रेखांकन,लाइनिङ र नेट, पोष्ट कहां कसरी राख्ने यकिन जानकारी उनलाई थिएन ।
त्यसैले पोखराकै लन टेनिस कोच निरज थापाको सहयोगमा यी काम पनि गरेर कोर्ट बनाए । कोर्ट त तयार भयो तर खेल्ने खेलाडी कोही थिएनन् । त्यसैले अशोकले नेपाली सेना र प्रहरी साथीलाई आफ्नो कोर्टमा बोलाएर खेल्न थाले । सडक छेउमै भएकाले लन टेनिस खेलेको हेर्ने र खेलप्रति मानिसहरुको ध्यान तानिन थाल्यो । विस्तारै आफूहरु खेलेको हेर्न आउनेहरु हामी पनि खेल्छौं भन्दै आउन थालेको र आफूले खुशीसाथ स्वागत गरेको अशोक स्मरण गर्छन् । ‘कोही खेलाडी नभएको बेलामा खेल्न आउंछौं भन्दा बडो खुशी र आनन्द हुन्थ्यो’-विगत सम्झदै अशोक भन्छन् ।
निजी लगानीमा कोर्ट बनाएका अशोकले नयां खेलाडीलाई प्रशिक्षण दिन युवा कोच विकास खड्कालाई भित्राए । शुरुको समयमा आफैले कोचलाई तलब र बस्ने कोठाको व्यवस्थापन गरेको अशोक सम्झन्छन् । कोचले सिकाउन थालेपछि बुटवलमा करिब एक दर्जन खेलाडी तयार भए । २०६९ सालमा अशोककै नेतृत्वमा बुटवलमा पहिलोपटक प्रथम खुल्ला जिल्लास्तरीय लन टेनिस प्रतियोगिता सम्पन्न भयो । जसमा बुटवलका अनिल सेन्चुरी च्याम्पियन भए । त्यसपछि २०७१ मा लन टेनिस खेललाई संस्थागत हिसाबले अघि बढाउने उद्देश्यले उनकै अगुवाईमा जिल्ला खेलकुद विकास समितिमा रुपन्देही लन टेनिस संघ विधिवत दर्ता भयो । अशोक गुरुङ अध्यक्ष, गोपाल ज्ञवाली सचिव लगायत १५ सदस्यीय संघ स्थापना गर्न लन टेनिस संघका तत्कालीन केन्द्रीय अध्यक्ष मनोज राणाको महत्वपूणर् सहयोग रहेको अशोक स्मरण गर्छन् ।
जिल्ला खेलकुदमा दर्ता भएपछि खेलसंग सम्बन्धित र सरोकार राख्नेहरुको ध्यान लन टेनिस र लन टेनिस संघप्रति जान थाल्यो । सोही क्रममा सुनौलो संगम युवा क्लबमा आवद्ध देवीनगर निवासी केशब थापा अशोकसंग सम्पर्कमा आए । उनले सधैंभरि निजी जग्गाको कोर्टबाट खेलको विकास हुन सक्दैन, एन्फा टेक्निकल सेन्टरको छेउमा सार्वजनिक जग्गा छ,त्यहीं कोर्ट बनाऔं भनेर आग्रह गरे । अशोकलाई यो प्रस्ताव राम्रो लाग्यो । र देवीनगरमा जग्गा हेर्न गए, जग्गामा कोर्ट बनाउने भनेर तारबार पनि भयो । तर पछि त्यो ठाउं उपयुक्त भएन भन्ने लाग्यो र लन टेनिस संघका सचिव गोपाल ज्ञवाली र फुटबल संघका कुमार थापाको सल्लाह / सहकार्यमा एन्फा टेक्निकल सेन्टरकै दक्षिण तर्फको सार्वजनिक जग्गामा कोर्ट सार्ने काम भयो । संघ मातहतको सार्वजनिक कोर्ट बनाउन अशोकले आफ्नो निजी कोर्टबाट तारजाली,पोस्ट लगायतका सामान ल्याए ।
खेलाडीबाट पनि यथाशक्य आर्थिक सहयोग जुटाएर कोर्ट बन्यो । जुन कोर्टमा अशोककै नेतृत्वमा दोस्रो र तेस्रो जिल्लास्तरीय लन टेनिस प्रतियोगिता सम्पन्न भए । दोस्रोमा आफै र तेस्रोमा सञ्जयप्रकाश श्रेष्ठ च्याम्पियन भए । यसरी रुपन्देही जिल्लामा लन टेनिस खेललाई समाजमा परिचित र स्थापित गराउन अशोक र उनको नेतृत्वको कार्यसमितिले ठूलो मेहनत र योगदान गर्यो । जिल्लामा मात्र हैन, राष्ट्रियस्तरमा पनि रुपन्देही लन टेनिस संघको कामको चर्चा हुंदै गयो ।
यसैको फलस्वरुप आठौं राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता प्रदेश ५ मा हुने तय भएसंगै लन टेनिस खेलको प्रतियोगिता बुटवलमा गर्ने र त्यसका लागि स्तरीय कोर्ट बनाउने कुरा भयो । कोर्ट निर्माणका लागि राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्बाट ८५ लाख रुपैयां वजेट पाउने गरी अख्तियारीनामा आयो । र कोर्ट निर्माणका लागि बुटवल उपमहानगरपालिकाबाट ७ कठ्ठा जग्गा उपभोगको स्वीकृति लिएर केशवबहादुर थापाको अध्यक्षतामा उपभोक्ता समिति गठन भयो । र काम शुरु भयो ।
बुटवलमा नारायणी पश्चिमकै पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको लन टेनिस कोर्ट निर्माण हुनु यस क्षेत्रका लागि गौरवको कुरा भएपनि पहिलो गासमै ढुंगा भनेझैं बुट्यान (ससाना रुख/झाडी) सरसफाई गरेको आरोपमा वन मुद्दा चलाइ अवरोध सिर्जना गर्ने काम भयो । पछि अन्जानमा भएको कमजोरीलाई विधि प्रकृया पुर्याएर काम अघि बढाइएको अशोक सम्झन्छन् । केन्द्रबाट वजेट आइसकेको थिएन । तर काम अघि बढाउने क्रममा रकम अभाव भएपछि काम चलाउन संघको वैठक बसेर ५ लाख ८० हजार उठाएर संघका कोषाध्यक्ष अर्जुन गुरुङको नेतृत्वमा कामले गति लियो ।
काम शुरु भएको ३ महिनापछि फेरि कामै नगरी वजेट खाएको झुठो आरोप लगाएर अख्तियारमा मुद्दा हाल्ने काम पनि भयो । जसले गर्दा कोर्ट निर्माणको काममा अवरोध उत्पन्न भयो । अन्ततः ‘नखाएको विष लाग्दैन’ भने झैं उक्त आरोप झुठो नै सावित भयो र अख्तियारबाट सफाई पाएपछि काम अघि बढ्यो । निस्वार्थभावले खेलकुदका लागि काम गर्दा अनावश्यकरुपमा अख्तियारमा मुद्दा हाल्ने र केन्द्रबाट वजेट पनि नआउंदा काम गर्न अप्ठेरो भएको भन्दै कोषाध्यक्ष अर्जुन गुरुङले बीचमै जिम्मेवारीबाट विदा लिए । त्यसपछि फिल्डको काम हेर्ने जिम्मा पनि अशोककै कांधमा आयो ।
काम गर्दै जांदा राखेपबाट ८५ लाखको अख्तियारीनामा मध्ये १५ लाख कन्चन गाउंपालिकाको वडा नंं.२ स्थित झुंगापुरमा खेल मैदानमा प्राक्टिस भेन्यु बनाउन हो भनी वजेट कटौति गरियो । जसले गर्दा लक्ष्य अनुसारको काम गर्न वजेटले नपुग्ने स्थिति देखियो । तर तत्कालीन राखेप सदस्य सचिव केशव विष्ट र तत्कालीन मध्यमाञ्चल खेलकुद विकास समितिका अध्यक्ष भीम ओली दुबै जनाले गुणस्तरीय काम गर्नुस्, वजेटको चिन्ता नगर्नुस् भन्ने आश्वासन दिएकाले वजेटको पर्वाह नगरी लक्ष्य अनुसारका पुर्वाधार र संरचनाहरु गुणस्तरीय ढंगले बनाइएको अशोक सम्झन्छन् ।
८५ लाख मध्ये १५ लाख झुंगापुरका लागि छुट्टाइएपछि ७० लाखबाट कार्यालय खर्चका नाममा जिल्ला खेलकुदले ४ लाख ८३ हजार कटौति गरेर ६५ लाख १७ हजार मात्र दियो । त्यसपछि दोस्रो चरणमा १० लाख मध्ये पनि कार्यालय प्रयोजन रकम कट्टा गरी ८ लाख मात्र प्राप्त भयो । इस्टिमेट अनुसार कोर्ट निर्माणका लागि १ करोड १२ लाख ८४ हजारमा ठेकेदारसंग सम्झौता भएकामा लागत कम गर्न प्रयास गरी ९६ लाख रुपैयामा काम सम्पन्न भयो । जसले गर्दा राज्यको करिब १७ लाख जोगियो ।
कोर्ट निर्माणमा करिब ९६ लाख खर्च भएकोमा दुईपटक गरेर उपभोक्ता समितिलाई जम्मा ७३ लाख १७ हजार प्राप्त भयो । संघले त्यसअघि संकलन गरेको ५ लाख ८० हजार समेत जोड्दा ७८ लाख ९७ हजार ठेकेदारलाई भुक्तानी भयो । कोर्ट निर्माणले अन्तिमरुप पाइसके पनि काम गरेवापत ठेकेदारलाई अझै १७ लाख तिर्नुपर्ने रकम अपुग भयो । जिल्ला खेलकुद विकास समितिले न्यूनतम कटौति गर्नुपर्ने रकम भन्दा बढी कटौति गरेको सम्बन्धमा र अपुग रकम कसरी जुटाएर भुक्तानी गर्ने भन्ने विषयमा संघको सिंगो कार्यसमिति एक ढिक्का भएर पहल गर्नुपर्नेमा उल्टै नेतृत्वलाई हटाउनेतिर ध्यान दिंदा समस्या बल्झिंदै गएको अशोकको बुझाई छ ।
कोर्ट निर्माण सम्पन्न पछि संघको आयोजनामा राष्ट्रियस्तरको खुल्ला लन टेनिस प्रतियोगिता सोही कोर्टमा भयो । त्यसपछि आठौं राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता पनि भव्यतासाथ सम्पन्न भयो । ठेकेदारलाई दिनुपर्ने अपुग रकमको सम्बन्धमा संघ,उपभोक्ता समिति र जिल्ला खेलकुद विकास समितिबीच छलफल हुंदैगर्दा उक्त वक्यौताको टुंगो लगाउने विषयलाई बेवास्ता गरी संघकै साथीहरुबाट एकतर्फीरुपमा अधिवेशनको कुरा उठाई आफूलाई एक्ल्याउने काम भएको अशोकको गुनासो छ । अध्यक्ष अशोकले तिर्नुपर्ने वक्यौता भुक्तानी गरौं र अधिवेशन गरौं भन्ने प्रस्ताव राखे । साथीहरुले मानेनन् । जसले गर्दा करिब आधा वर्ष अन्योलको वातावरणमा त्यसै बित्यो । त्यसपछि केन्द्रको पहलमा संघका पदाधिकारीलाई केन्द्रीय पदाधिकारीको रोहबरमा वैठक बसेर २०७६ माघमा अधिवेशन गर्ने र कोर्ट निर्माण खर्च भुक्तानी सम्बन्धमा जांचबुझ समिति गठन गरी लिनुपर्ने र दिनुपर्ने जिम्मा नयां समितिले लिनेगरी सर्वसम्मत निणर्य भयो ।
जसको साक्षीका रुपमा जिल्ला खेलकुद विकास समितिका कार्यालय प्रमुख संगमसिंह थापा समेत रहेका थिए । सोही सहमति अनुसार निर्धारित मितिमा अधिवेशन पनि भयो र सञ्जयप्रकाश श्रेष्ठको नेतत्वमा नयां कार्यसमिति बन्यो । नयां कार्यसमिति बनेपछि पुर्व सहमति अनुसार जांचबुझ समिति गठन गरी आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गर्न बेवास्ता गर्यो । त्यसपछि लन टेनिस संघको केन्द्रीय महासचिव मनोहर दास मूललाई समस्याबारे जानकारी गराउन वाध्य भएको अशोक स्मरण गर्छन् ।
त्यसपछि केन्द्रका महासचिवको निर्देशनपछि मात्रै २०७६ चैत ९ गते बल्ल संघका पुर्व सल्लाहकार अर्जुनमान सैंजूको संयोजकत्वमा ५ सदस्यीय छानवीन समिति बनाउन लन टेनिस संघका जिल्ला सचिवले पत्राचार गरे । संघबाट पत्र पाएपछि छानवीन समितिका संयोजकले काम थाले । उपभोक्ता समिति, संघका निवर्तमान अध्यक्ष र वर्तमान कार्यसमतिको नेतृत्वसंग सम्पर्क गरी तीनपटक वैठक बसेर तथ्य प्रमाण केलाएर भुक्तानी गर्नुपर्ने रकम वर्तमान कार्यसमितिले भुक्तानी गर्नुपर्ने निणर्य दियो । जसमा संघका कोषाध्यक्ष र एकजना सदस्यले समेत सहमत भई हस्ताक्षर पनि गरे । यति भैसक्दा पनि वर्तमान कार्यसमितिले ठेकेदारलाई रकम तिर्न बेवास्ता गर्ने काम भयो । बरु संरचना भत्काएर लगेपनि आफूलाई मतलब नभएको जवाफ पाएपछि ठेकेदारले वाध्य भएर कोर्टमा तालाबन्दी गरे ।
यसरी एकातिर प्रदेश ५ कै गौरव र नमूनाको रुपमा आफ्नो अगुवाई र नेतृत्वमा बनेको कोर्टमा तालाबन्दी र अर्कोतिर आफैले बुटवलमा शुरुवात गरेको खेल र ठूलो मेहनत /लगानीबाट बनाएको कोर्टमा आफूलाई खेल खेल्नबाट वञ्चित गर्नेसम्मको प्रपञ्च भएपछि रुपन्देहीमा लन टेनिसका संस्थापक अध्यक्ष अशोक निराश हुनुपर्यो । कोर्टमा लामो समय तालाबन्दी हुंदा आफूलाई सबैभन्दा बढी पीडा भएको उनी बताउंछन् ।
पुर्व सहमति अनुसार तालाबन्दी खोल्न वर्तमान कार्यसमितिले अग्रसरता लिनुपर्छ भन्ने आफ्नो भनाई अनुसार नै झण्डै एक महिनापछि तालाबन्दी खोलिएकोमा उनले खुशी व्यक्त गरेका छन् ।
‘खोलो तर्यो लौरो बिस्र्यो’ भन्ने उखान झै नगरी अग्रजलाई सम्मान गर्दै अघि बढ्नुपर्ने उनको आग्रह छ । ‘काम गर्दा नजानेर पनि कमी कमजोरी हुन सक्छन् तर त्यसलाई उचालेर आफ्नै अग्रजलाई एक्लाउने र उपेक्षा गर्न नहुनेमा त्यस्तै भयो’-अशोकको दुखेसो छ । कुनै पनि खेलकुदको विकासका लागि व्यक्तिगत इगो भन्दा माथि उठेर अग्रजको सदैव स्मरण र सम्मान तथा नयांलाई प्रोत्साहन गर्नु र खेलमा कसैलाई वञ्चित नगर्नु नै खेलकुदमा लागेकाको न्यूनतम नैतिक मूल्य मान्यता हुने उनको भनाई छ ।
