थानेश्वर अधिकारी । राँकोको उज्यालो, देउसी–भैलोका मौलिक भाका, सयपत्री फूलका माला, सेलरोटी र झिलिङ्गाको स्वाद अनि साथीभाइसँगको निस्वार्थ आत्मीयता। समयले बाल्यकाललाई टाढा पुर्याए पनि जन्मभूमि पोखरामा मनाएका तिहारका ती अविस्मरणीय क्षणहरू आज पनि मनको कुनामा उत्तिकै ताजा छन्।
तिहार आउँछ, घरआँगन झिलिमिली हुन्छन्, सयपत्री र मखमली फूलले गाउँघर सजिन्छन्। चारैतिर देउसी–भैलोका गीत गुञ्जिन्छन्। तर प्रत्येक वर्ष तिहारको आगमनसँगै मेरो मन भने वर्तमानबाट विगततिर फर्किन्छ। आँखाअगाडि चलचित्रको रिलझैँ घुम्न थाल्छन् बाल्यकालका ती रमाइला दिनहरू। सम्झनामा आउँछन् जन्मभूमिका ती सुन्दर बस्ती, आत्मीय साथीभाइ, गाउँघरका आँगन र तिहारसँग जोडिएका अनगिन्ती खुसीहरू।
मेरो बाल्यकाल कास्की जिल्लाको पोखरा, बागमारामा बित्यो। प्रकृतिले आफ्नै हातले सजाएको जस्तो लाग्ने मेरो जन्मभूमि साँच्चिकै अनुपम थियो। उत्तरतिर टल्किरहेका सेता हिमाल, दक्षिणतिर फैलिएका हरिया वनजङ्गल अनि बीचमा आफ्नै मधुर लयमा कलकल गर्दै बग्ने सेती नदी। प्रकृतिको यो अद्भुत सङ्गमले बागमारालाई स्वर्गको सुन्दरतासँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेको आभास गराउँथ्यो। त्यही प्राकृतिक काखमा बितेका बाल्यकालका दिनहरू मेरा जीवनका सबैभन्दा सुन्दर र अविस्मरणीय अध्याय बनेर बसेका छन्।
तिहार नजिकिँदै गर्दा गाउँघरमा छुट्टै रौनक सुरु हुन्थ्यो। देउसी–भैलो खेल्ने तयारीमा साथीभाइबीच छलफल र सल्लाह हुन्थ्यो। कसले गीत भट्याउने, कसले झ्याम्रे गीत गाउने, कसले नाच्ने र कसले समूहको नेतृत्व गर्ने भन्ने आ–आफ्नै जिम्मेवारी बाँडिन्थ्यो।
त्यतिबेला आजको जस्तो आधुनिक साउन्ड सिस्टम, माइक र रेकर्ड गरिएका गीतहरूको चलन थिएन। आफ्नै स्वर, आफ्नै लय र मौखिक रूपमा पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएका मौलिक देउसी–भैलोका भाका नै हाम्रो सम्पत्ति थिए। झ्याम्रे गीतको लयमा साथीभाइको सामूहिक स्वर मिसिँदा गाउँका गल्ली र आँगनहरू सङ्गीतमय बन्थे।
रात पर्नासाथ राँको बालेर घरघरमा देउसी–भैलो खेल्न निस्कँदाको उमङ्ग शब्दमा वर्णन गर्न कठिन छ। अँध्यारो रातलाई राँकोको उज्यालोले चिर्दै समूहमा हिँड्नु, घरका आँगनमा पुगेर सामूहिक स्वरमा देउसी–भैलो भट्याउनु र घरधनीबाट पाउने माया तथा सम्मानले मनमा छुट्टै उत्साह थप्थ्यो।
कसैले चामल दिन्थे, कसैले सेलरोटी, कसैले झिलिङ्गा त कसैले अन्य खानेकुरा। ती सामग्रीको मात्रा वा मूल्यभन्दा त्यसमा मिसिएको माया, सद्भाव र आत्मीयता ठूलो हुन्थ्यो। कसैको घरबाट धेरै पाइयो, कसैको घरबाट थोरै पाइयो भन्ने हिसाबभन्दा सबैको आँगनमा पुगेर खुसी बाँड्नु नै हाम्रो मुख्य उद्देश्य हुन्थ्यो।
देउसी–भैलोबाट सङ्कलित चामल, सेलरोटी र अन्य परिकार मिलाएर साथीभाइबीच आयोजना गरिने सामूहिक वनभोज त झन् अर्को उत्सव हुन्थ्यो। सबै मिलेर खानेकुरा तयार पार्ने, बाँडेर खाने, रमाइलो गर्ने र हाँसोले वातावरण गुञ्जायमान बनाउने ती क्षणहरूमा कुनै बनावटीपन थिएन। त्यहाँ निस्वार्थ मित्रता थियो, आत्मीयता थियो र मिलेर रमाउने अद्भुत संस्कार थियो।
तिहारको अर्को आकर्षण थियो गाउँघरमा ढकमक्क फुल्ने सयपत्री। बारीका डिल, करेसाबारी र घरआँगनमा फुलेका सयपत्री फूल टिपेर माला गाँस्ने चलन थियो। साथीभाइबीच कसको माला ठूलो, कसको माला आकर्षक र कसले सबैभन्दा राम्रो उपहार पाउने भन्ने मीठो प्रतिस्पर्धा चल्थ्यो।
आफ्नै हातले गाँसेको फूलको माला लगाउँदाको खुसी बेग्लै हुन्थ्यो। आज बजारमा अनेकौँ प्रकारका आकर्षक माला उपलब्ध छन्, तर बाल्यकालमा आफ्नै बारीमा फुलेका फूल टिपेर बनाएको मालाको आत्मीयता र महत्त्व कुनै बजारिया सामग्रीसँग तुलना गर्न सकिँदैन।
त्यतिबेला उपहारको मूल्य होइन, उपहार दिने व्यक्तिको माया महत्त्वपूर्ण हुन्थ्यो। सानो उपहार पाउँदा पनि मनमा पलाउने खुसी आजका महँगा उपहारले समेत दिन नसक्ने खालको थियो।
सायद जीवनको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष नै यही हो—समयले मानिसलाई उमेरले परिपक्व बनाउँछ, परिस्थितिले जिम्मेवार बनाउँछ, भूगोलले टाढा पुर्याउँछ, तर बाल्यकालका सम्झनाहरूबाट कहिल्यै अलग गर्न सक्दैन।
बागमाराका ती हरिया पाखा, उत्तरतिरका सेता हिमाल, सेती नदीको कलकल आवाज, राँको बालेर खेलिएका देउसी–भैलो, सयपत्रीका माला र साथीभाइसँगको सामूहिक वनभोज—यी सबै मेरा लागि केवल विगतका घटना होइनन्, जीवनभर सँगालेर राख्ने अमूल्य निधि हुन्।
आज पनि तिहार आउँदा मनले एउटै प्रश्न गर्छ—के फेरि एकपटक त्यही बाल्यकाल फर्काउन सम्भव होला? के फेरि साथीभाइसँग राँको बालेर गाउँका घरघरमा देउसी–भैलो खेल्न पाइएला? के फेरि त्यही निश्चल हाँसो र निस्वार्थ खुसीमा रमाउन पाइएला?
उत्तर समयसँग मात्रै होला। तर एउटा कुरा निश्चित छ, जन्मभूमि पोखराको बागमारामा बिताएका ती तिहारका दिनहरू मेरो स्मृतिमा कहिल्यै धमिलिने छैनन्।भूगोलले जन्मभूमि र कर्मभूमि फरक बनायो, समयले बाल्यकाल र वर्तमान छुट्यायो, तर तिहारसँग गाँसिएका ती सुनौला सम्झनाहरूले आज पनि मलाई त्यही पुरानो बागमारामा पुर्याइरहेका छन्।
बाल्यकाल फर्केर आउँदैन, तर बाल्यकालका सम्झनाहरू हरेक तिहारमा फेरि बाँच्छन्।सायद बाल्यकालको खुसी भनेकै सानो कुरामा ठूलो आनन्द खोज्न सक्नु रहेछ। त्यतिबेला न त धेरै धनसम्पत्तिको चाहना थियो, न त आधुनिक सुविधाको अपेक्षा। साथीभाइको साथ, परिवारको माया र गाउँघरको आत्मीयता नै संसारको सबैभन्दा ठूलो खुसी थियो।
समयले हामीलाई धेरै टाढा ल्याइपुर्यायो। बाल्यकालका साथीहरू आ–आफ्नै कर्म र जिम्मेवारीमा व्यस्त छन्। गाउँघरको परिवेश पनि बदलिएको छ। तर ती दिनहरूको सम्झना कहिल्यै पुरानो हुँदैन। जन्मभूमि पोखराको बागमारा मेरो मनमा सधैँ उस्तै सुन्दर भएर बसेको छ।
जीवनको यात्रामा ठाउँ फेरिए, समय फेरियो, परिस्थिति फेरियो, तर बाल्यकालमा मनाएको तिहारको त्यो खुसी, आत्मीयता र मौलिक संस्कृतिको मिठास कहिल्यै फेरिएन।
ती सुनौला दिनहरू आज पनि मानसपटलमा चलचित्रको रिलझैँ ताजै छन्। लाग्छ, फेरि एकपटक त्यही बाल्यकालमा फर्केर राँको बाल्दै साथीभाइसँग घरघरमा देउसी–भैलो खेल्न पाए कति रमाइलो हुन्थ्यो होला!सायद जीवनको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष नै यही हो—समयले मानिसलाई उमेरले परिपक्व बनाउँछ, परिस्थितिले जिम्मेवार बनाउँछ, भूगोलले टाढा पुर्याउँछ, तर बाल्यकालका सम्झनाहरूबाट कहिल्यै अलग गर्न सक्दैन।
बागमाराका ती हरिया पाखा, उत्तरतिरका सेता हिमाल, सेती नदीको कलकल आवाज, राँको बालेर खेलिएका देउसी–भैलो, सयपत्रीका माला र साथीभाइसँगको सामूहिक वनभोज—यी सबै मेरा लागि केवल विगतका घटना होइनन्, जीवनभर सँगालेर राख्ने अमूल्य निधि हुन्।
आज पनि तिहार आउँदा मनले एउटै प्रश्न गर्छ—के फेरि एकपटक त्यही बाल्यकाल फर्काउन सम्भव होला? के फेरि साथीभाइसँग राँको बालेर गाउँका घरघरमा देउसी–भैलो खेल्न पाइएला? के फेरि त्यही निश्चल हाँसो र निस्वार्थ खुसीमा रमाउन पाइएला?
उत्तर समयसँग मात्रै होला। तर एउटा कुरा निश्चित छ, जन्मभूमि पोखराको बागमारामा बिताएका ती तिहारका दिनहरू मेरो स्मृतिमा कहिल्यै धमिलिने छैनन्।
भूगोलले जन्मभूमि र कर्मभूमि फरक बनायो, समयले बाल्यकाल र वर्तमान छुट्यायो, तर तिहारसँग गाँसिएका ती सुनौला सम्झनाहरूले आज पनि मलाई त्यही पुरानो बागमारामा पुर्याइरहेका छन्।
बाल्यकाल फर्केर आउँदैन, तर बाल्यकालका सम्झनाहरू हरेक तिहारमा फेरि बाँच्छन्।
