रबिन्द्र पौडेल, कपिलवस्तु
विकास, रोजगारी र समृद्धिको मेरुदण्ड भनेकै घरेलु तथा साना उद्योग हो । यी उद्योगहरूले स्थानीय स्रोत, सीप र श्रमको उपयोग गरी राज्यलाई कर बुझाउने मात्र होइन, स्थानीय तहमा स्वरोजगारको अवसर सिर्जना गर्दै अर्थतन्त्रलाई जीवन्त राखेका छन् । तर दुःखद सत्य के हो भने, यस्ता उद्योग आज सरकारको उपेक्षा र नियमनको कमजोरीका कारण संकटमा छन् ।
विशेषतः फर्निचर तथा डेकोरेसन व्यवसाय अहिले अस्तित्वकै सङ्कटमा छन् । व्यवसाय दर्ता गरि कर तिरेर नियमपालन गर्दै आएका स्थानीय उधमीहरूलाई अहिले भारतबाट अवैध रूपमा आएका घुमुवा मिस्त्री र कामदारहरूसँग अन्यायपूर्ण प्रतिस्पर्धा गर्नु परेको छ । उनीहरू न त दर्ता छन्, न कर तिर्छन्, न राज्यले निगरानी गर्छ । तर खुल्ला रुपमा व्यवसाय गर्दैछन् — यही नियमनहीनता आजको विडम्बना हो ।

स्थानीय सरकार किन मौन ?
जब राज्यको ढुकुटीमा कर बुझाउने व्यवसायी संकटमा छन्, तब स्थानिय सरकार किन मौन छ? दर्ता नगरी व्यवसाय गर्नेहरूमाथि निगरानी गर्न, कर प्रणालीमा ल्याउन र कानून कार्यान्वयन गराउन स्थानीय सरकारको संवैधानिक दायित्व हो । तर अहिलेसम्म यसतर्फ न ध्यान दिइएको छ, न कारबाही देखिएको छ ।

के हुन्छ यसको असर ?
स्थानीय व्यवसाय बन्द हुने खतरा
स्थानीय युवाको रोजगारी गुम्ने अवस्था
राज्यलाई कर नतिरिने भएकाले राजस्व घाटा
सीपमूलक पेशाप्रति स्थानीय जनशक्तिमा निराशा
यसले दीर्घकालीन रूपमा सामाजिक असमानता र आर्थिक असन्तुलनको खाडल अझै फराकिलो बनाउनेछ ।
अब के गर्नु पर्छ?
१. नगरपालिका क्षेत्रभित्र सवै प्रकारका सेवा प्रदायकको अनिवार्य दर्ता प्रणाली लागू गर्नुपर्छ ।
२. घुमुवा तथा अवैध मिस्त्रीहरूको नियन्त्रण, निगरानी र कारबाहीमा स्थानीय सरकार कठोर बन्नुपर्छ ।
३. स्थानीय व्यवसाय संरक्षण नीति बनाई स्वरोजगारलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ ।
४. सीपमूलक कार्यक्रमहरू, स्थानीय श्रम र उत्पादन प्रवद्र्धनमा बजेट र नीति केन्द्रित गरिनुपर्छ ।
अन्त्यमा
देशको समृद्धि चाहने हो भने घरेलु र साना उद्योगको सुरक्षा, सम्मान र प्रवद्र्धन अनिवार्य छ। नियम पालना नगर्नेहरूलाई प्रोत्साहन र कर बुझाउने व्यवसायीलाई निरुत्साहित गर्ने नीति कदापि सह्य छैन ।
अब समय आएको छ – स्थानीय सरकार मौन होइन, सक्रिय बनोस् ।
हामी व्यवसायी मौन बस्न सक्दैनौं, अब हामी आवाज उठाउँछौं – कानुनको पक्षमा, स्थानीय उद्योगको संरक्षणका लागि ।

रबिन्द्र पौडेल, नेपाल घरेलु तथा साना उद्योग महासंघ, कपिलवस्तुको महासचिव हुनुहुन्छ ।